ΑΦΙΕΡΩΜΑ

Περιοδικό Πάλι πενήντα χρόνια μετά

1964: η αστική διανόηση εμπεδώνει κοινωνικά και καθεστωτικά μερικές από τις δυνατότητες του μοντερνισμού, με φιλολογικό σημείο αναφοράς της το περιοδικό Εποχές. Η αριστερή διανόηση επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος, αναδεχόμενη τις μοντερνιστικές κατακτήσεις και δοκιμάζοντας να αρθρώσει τον δικό της λόγο μέσα από την Επιθεώρηση Τέχνης.

Μια ανήσυχη παρέα της εποχής εκδίδει το περιοδικό Πάλι, που θα επιχειρήσει να διευρύνει τη συζήτηση αλλά και να υποδεχθεί τα νέα ρεύματα που ήδη έχουν αρχίσει να ανθίζουν. Μια πρωτοποριακή προσπάθεια.

Τώρα, ένας φόρος τιμής, αλλά και μια αφορμή για σκέψεις – όχι και τόσο ευχάριστες σκέψεις για το λογοτεχνικό μας παρόν...

Κ.Β.

Μικρό ιστορικό του ΠΑΛΙ

ΤΟΥ ΝΑΝΟΥ ΒΑΛΑΩΡΙΤΗ

Το ΠΑΛΙ εκδόθηκε στα χρόνια της κρίσιμης και νευραλγικής τετραετίας που προηγήθηκε στην τραγική επταετία. Στο διάστημα αυτό ήταν φανερό ότι πηγαίναμε για κάτι δυσάρεστο. Το πολιτικό κλίμα και το πνευματικό δε διαφέρανε τόσο ριζικά. Οι προκλήσεις, οι παρεξηγήσεις, οι φανατισμοί, το εκδικητικό πνεύμα, η έλλειψη συνεργασίας, ο εγωισμός, και ο διάλογος των κουφών, κυριαρχούσαν στο πνευματικό επίπεδο και στο πολιτικό. Του πολιτικού τα δράματα είναι πασίγνωστα. Πολύ λιγότερο γνωστά είναι τα επεισόδια ανάμεσα στους συγγραφείς και στις διάφορες τάσεις. Με κάποια μελαγχολία ξανασυλλογίζουμαι τα διαδραματισθέντα...

Πάλι η πρωτοπορία: η σοδειά, η ελπίδα και η συνέχεια

Αντρέα Εμπειρίκου: Το τραπέζι με το κορίτσι

ΤΗΣ ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΑΡΣΕΝΙΟΥ

Η τελευταία πεντηκονταετία στην Ελλάδα από πλευράς λογοτεχνικής παραγωγής ξεκίνησε αισιόδοξα και ελπιδοφόρα ως αντίδραση στους μεταπολεμικούς αποκλεισμούς και τις οριοθετήσεις. Ό,τι ρίζωσε στην δεκαετία του ’60 έφερε καρπούς το ’70 και αργότερα. Υπήρξαν, βεβαίως, και ρίζες που δεν βλάστησαν ή άλλες που μπολιάστηκαν αμέσως. Το πρώιμο φυτό του Πάλι είχε ρίζες γενεαλογικές στον υπερρεαλιστικό κλάδο του μεσοπολεμικού μοντερνισμού. Από τον ξεκίνημά του αντιμετώπισε την πρόκληση της ευρωπαϊκής αβανγκάρντ και την εγχώρια δυσπιστία προς την «πρωτοπορία», συγχρόνως εντυγχάνοντας την μόνιμη –και στο σύνηθες περιβάλλον της αντίπαλη- εκκρεμότητα της εδραίωσης της αισθητικής αυτοδυναμίας του λογοτεχνικού κειμένου. Το θέατρο του υπερρεαλισμού λοιπόν ξαναλειτουργεί, αρχές του ’60^. στις παραστάσεις του περιλαμβάνονται εξαγγελίες και προθέσεις. Ο αισθητικός σαμποτέρ Γιώργος Μακρής[1] που συντάσσει το εκδοτικό σημείωμα μιλά για άρνηση του κατεστημένου, διαμάχη, αντινομία, αέναη δυνατότητα, αντιδογματισμό και απελευθέρωση. Μανιφέστο που δοκιμάζει να επανεισάγει (με περίπλοκες, πάλι, αντιστάσεις) το πολιτικό και επαναστατικό στο ποιητικό;[2] Οι ποικίλες σχετικές αναφορές και διαβεβαιώσεις, που συμπεριλαμβάνουν την ανάγκη άρσης της στατικότητας του μαρμαρωμένου ελληνικού βασιλείου, την ανασύσταση του λαϊκού αλλά και την επανεκτίμηση των ιστορικών πρωτοποριών και θεωριών, ανοίγουν πάντως ένα πεδίο επαναδιατύπωσης του προοδευτικού πολιτικού λόγου εντός πλαισίων ευρύτερα πολιτιστικών.[3]

Πάνος Κουτρουμπούσης, Δημήτρης Πουλικάκος, και πάλι...

 

Παναγιώτη Κουτρουμπούση: Οι Νεοσώματοι

Πριν τέσσερα χρόνια, το 2010, κυκλοφορεί το άλμπουμ Η Ύδρα των πουλιών, όπου με «άξονα» τον Δημήτρη Πουλικάκο μας παραδίδεται μια «μουσική ανάγνωση», ποιημάτων του Εγγονόπουλου, με τη συνέργεια του Socos.  Είχα την τύχη να ακούσω το άλμπουμ, και να γράψω  ενθουσιωδώς στην Αυγή, πριν την επίσημη κυκλοφορία του. Είχα την αίσθηση, ότι το άλμπουμ συνόψιζε, ξαναδιάβαζε, επικαιροποιούσε μια διαδρομή τόσων δεκαετιών, τη διαδρομή από την πρώτη εμφάνιση του Δ. Πουλικάκου, ως συγγραφέα και μεταφραστή, στο περιοδικό Πάλι, μέχρι τις μέρες μας.  Όταν πήρα στα χέρια μου το επίσημο άλμπουμ, με το ένθετο έντυπο που το συνόδευε, με χαρά είδα πως και το σημείωμα του Δ. Πουλικάκου συνόψιζε, ξαναδιάβαζε, επικαιροποιούσε αυτή τη διαδρομή, εκκινώντας από το περιοδικό Πάλι, αλλά και από τον Πάνο Κουτρουμπούση, που κι αυτός εμφανίζεται για πρώτη φορά από τις σελίδες του πρώτου τεύχους του περιοδικού, με ένα κείμενο και τέσσερα σχέδιά του.

Σήμερα, εδώ, δεν πρόκειται για μια συζήτηση μεταξύ «παλαιών πολεμιστών», αλλά για την αποτίμηση όσων συνέβησαν τότε, δηλαδή του περιοδικού Πάλι, όσων μεσολάβησαν, και όσων αντέχουν στο χρόνο και έχουν να μας πουν πράγματα σήμερα. Πρόκειται για την αναδίφηση μιας εναλλακτικής διαδρομής, η οποία αποτυπώνεται στο έργο και τη δημόσια παρουσία δύο προσώπων που εννοηματώνουν, αισθητικά και κοινωνικά, την άρνηση του καθεστωτικού κανόνα.

ΚΩΣΤΑΣ ΒΟΥΛΓΑΡΗΣ

Νικόλαος Κάλας: Δύο ποιήματα, «από τα πρόσφατα ταξίδια του στην Ελλάδα», όπως σημειώνεται στο Πάλι

Διγενή

Η κυρία Πάγκονυ από το Μιάμι και τα Φάρσαλα

Γιορτάζει φέτος το Χριστός Ανέστη χορεύοντας

Ροκ εντ Ρολ μ' έναν τσολιά

Κι' ο κύριος Πάγκονυ, κι' αυτός χορεύει με τσολιά

Ενώ στη Πλάκα, άγγλος μ' άπταιστη ερασμιακή προφορά

απαγγέλει Καβάφη. Ο Κύριος Στήβενσον

το γένος Στεφανάκο, παραθερίζει στην Ύδρα

Σε σπίτι αρχοντοπειρατικό, με δερμάτινα έπιπλα

από αληθινό μουσαμά

Στο Αφροδίσια - Κύπρου, πρώην Ανγκλετέρ

κατέκλισε ομάς εξιστανσιαλίστ, κοσμικώς ανύπαρκτος

Αύριο παίζεται η Εκάβη σέρνοντας με το χορό της

τον Βαρκάρη του Βόγλα

Νοθεύσαμε το μέλι του Υμηττού, κι έγινε παρκετίνη

Για το ταγκό των Ελλήνων. Εχάσαμε τα πασχάλια μας

Στις γιορτές των Διαβατηρίων

Ευτυχώς ο Ζύθος κάνει καλό στο ήθος

Ευτυχώς που έχομε τον Τσιτσάνη τον Δαϋίδ και τον Ορφέα.

Ένα προκαταρκτικό σχόλιο για το Πάλι

ΤΟΥ ΑΛΕΞΗ ΖΗΡΑ

Όταν πρωτοβγήκε το Πάλι ήμουν δεν ήμουν δεκαοχτώ ετών, αλλά εντούτοις παρά την ηλικία μου μπορώ να πω ότι ήμουν «φτιαγμένος» για περιοδικά εκείνης της εποχής, αφού μετρούσα τις μέρες για το πότε θα κατέβαινα στο κέντρο, ένα μεσημέρι του Σαββάτου, για να πάρω κάποιο από τα δυο ευρέως αποδεκτά, την Επιθεώρηση Τέχνης και τις Εποχές, συνήθως από ένα κιόσκι εφημερίδων (πάντοτε υπήρχε ένα τέτοιο κιόσκι) στη γωνία Ιπποκράτους και Πανεπιστημίου. Δεν είναι της ώρας να μακρηγορήσω για τη σημασία και το ρόλο των περιοδικών στα χρόνια εκείνα, ίσως το μόνο που θα μπορούσα να κάνω είναι να τονίσω δύο πράγματα: ότι τα περιοδικά «γενικής παιδείας» γέμιζαν ως ένα βαθμό τα μεγάλα κενά που υπήρχαν ως προς την έκδοση βιβλίων ειδικού ενδιαφέροντος, και, δεύτερο, ότι δημιουργούσαν, προπάντων στους νεαρούς αναγνώστες, την αίσθηση ότι παίρνουν μέρος έστω και από απόσταση σε ένα γοητευτικό γίγνεσθαι. Τη σχέση αυτή των νεώτερων και υπό διαμόρφωση αναγνωστών του ’60 με τα περιοδικά δεν νομίζω ότι έχει λάβει σοβαρά υπ’ όψη της καμία σχετική ανάλυση του ορίζοντα των προσδοκιών τους, από την πλευρά εννοώ της τότε ελλειμματικής παιδείας μας, πολιτικής και πολιτισμικής. Πάντως, για την εποχή που μιλάμε, δυσκολεύομαι να συγκρίνω ή να παραλληλίσω το Πάλι με άλλα περιοδικά που θεωρούνταν κεντρικοί πυλώνες.