18/10/20

Οι εικόνες του τεύχους προέρχονται από την έκθεση της AICA Hellas, του Ελληνικού τμήματος της Διεθνούς Ένωσης Κριτικών της Τέχνης, με τίτλο «Θεωρήματα 2: Περί ιστορίας» που πραγματοποιείται στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης (Λεωφ. Καλλιρόης & Αμβρ. Φραντζή, Αθήνα). Τα έργα επιλέχθηκαν μετά από προτάσεις των μελών της AICA Hellas. Μέχρι 1/11.

Κύριλλος Σαρρής, Το ταξίδι μιας τελείας, 1995, leporello, 16 x 11,4εκ.

Ταξίδι μνήμης και ελπίδας

Του Άλκη Ρήγου 

ΑΝΔΡΕΑΣ ΠΙΛΑΛΗΣ, Η Οδύσσεια της κρίσης. Η Αριστερά εν πλω, πρόλογος Γ. Μπαλάφας, εκδόσεις Κομνηνός, σελ. 249 

Υπάρχουν κάποια βιβλία που μπορεί για πολλούς να περνούν απαρατήρητα. Τι ενδιαφέρει άλλωστε –εκτός από κάποιους/ες «μαχητές» του χώρου της ανανεωτικής ριζοσπαστικής αριστεράς– μια έκδοση συλλογής άρθρων, δημοσιευμένων τόσο σε τούτη την εφημερίδα , όσο και σε περιφερειακές εκδόσεις του τόπου δράσης του αλλά και της καταγωγής του συγγραφέα, ηλεκτρονικούς ιστότοπους καθώς και αδημοσίευτες σκέψεις και σημαντικές ειδήσεις της περιόδου 2009 - άνοιξη του 2020, όπως η αυτοκτονία του Δημήτρη Χριστούλα στο Σύνταγμα , οι δολοφονίες από την Χρυσή Αυγή των Σαχζάτ Λουκμάν και Παύλου Φύσσα, το μαύρο στην ΕΡΤ, ο Λουκάνικος… 
Επίσης, το βιβλίο περιέχει ιστορικές παρεμβάσεις την ίδια εποχή γάλλων διανοουμένων, όπως και της Ναόμι Κλάιν, του Νόαμ Τσόμσκι του Πολ Μέισον, του Πάπα Φραγκίσκου μετά την επίσκεψή του στους πρόσφυγες της Λέσβου, και εκείνη του Φιντέλ Κάστρο προς «τον εντιμότατο σύντροφο Αλέξη Τσίπρα». 
Και τόσα ακόμη κείμενα, γραμμένα την ώρα που τα γεγονότα συνέβησαν και τα οποία είναι αδύνατον να συνοψισθούν στα πλαίσια μιας κριτικής απ’ αυτές τις σελίδες, που όμως μας οδηγούν διαβάζοντάς τα στο ζωντάνεμα της μνήμης, για τα όσα περάσαμε αυτή την περίοδο και αποτελούν σταθμούς στην ιστορική πορεία του τόπου, αλλά και την τρίτη φορά, μετά την Επανάσταση του ’21 και την δεκαετία του ’40, που ο ελληνικός κοινωνικός σχηματισμός καταγράφεται στο παγκόσμιο γίγνεσθαι των νεώτερων χρόνων. Και μάλιστα κείμενα υπογεγραμμένα όχι από κάποιο «επώνυμο ηγετικό» στέλεχος του κόμματος, αλλά από ένα απλό μέλος του, που δραστηριοποιείται κυρίως στο χώρο της τοπικής Αυτοδιοίκησης στο Περιστέρι. 

Λουίζ Γκλικ, βραβείο Νομπέλ

Κλίτσα Αντωνίου, No Photographs Should be Taken Beyond This Point, 2020, δύο μεταλλικές επιγραφές, μηχανική κατασκευή, φως, ήχος, 150 x 150 x 5εκ. έκαστη

Οκτώβριος (ΙV) 

Το φως άλλαξε· 
ο τόνος του μεσαίου ντο έγινε τώρα σκοτεινότερος. 
Τα τραγούδια των πρωινών ήχων ακούγονται χιλιοπαιγμένα. 

Αυτό είναι το φως του φθινοπώρου, όχι το φως της άνοιξης. 
Το φως του φθινοπώρου: δεν θα χαθείς. 

Τα τραγούδια άλλαξαν· το ανείπωτο 
έχει εισβάλει μέσα τους. 

Αυτό είναι το φως του φθινοπώρου, όχι το φως που λέει 
ξαναγεννήθηκα. 

Όχι η ανοιξιάτικη αυγή: ξοδεύτηκα, υπέφερα, έχω σωθεί. 
Αυτό είναι το τώρα, μια αλληγορία της φθοράς. 

Πόσα πολλά άλλαξαν. Και πάλι, εσύ είσαι τυχερή: 
το ιδανικό καίει σαν πυρετός μέσα σου. 
Ή μάλλον, σαν δεύτερη καρδιά. 

Τα τραγούδια άλλαξαν, μα στην πραγματικότητα είναι ακόμη ωραία. 
Έχουν συγκεντρωθεί σ’ έναν χώρο μικρότερο 
τον χώρο του μυαλού. 
Είναι σκοτεινά τώρα, από αγωνία, από ερήμωση. 

Κι όμως, γεννιούνται νότες. Μετέωρες πάλλονται περίεργα 
σε αναμονή σιωπής. 
Το αυτί άρχισε να τις συνηθίζει. 
Το μάτι άρχισε να συνηθίζει την εξαφάνιση. 

Δεν θα χαθείς, κι ούτε κι αυτό που αγαπάς θα χαθεί. 

Άνεμος φύσηξε μια στιγμή και κόπασε, σκίζοντας το μυαλό 
η ριπή του άφησε μια διαύγεια περίεργη. 

Ολισθηρός δρόμος

Δύσκολο να παρακολουθήσω, έστω ως γκροτέσκο, σουρεαλιστικό στιγμιότυπο της καθημερινότητας, το κείμενο του Δημήτρη Δημητριάδη, «Στη θέση της Χρυσής Αυγής θα έπρεπε να δικαστεί και να καταδικαστεί ο ΣΥΡΙΖΑ» (iefimerida.gr - https://www.iefimerida.gr/ellada/dimitris-dimitriadis-sti-thesi-tis-hrysis-aygis-tha-eprepe-na-dikastei-kai-na-katadikastei-o) 
Με μια ψύχραιμη ανάγνωση, το κείμενο στέκεται στον χώρο της ανάλυσης λόγου ως δείγμα κατασκευής της αριστεράς ως σύγχρονου τέρατος, πράγμα που είναι τόσο απειλητικό για τη δημοκρατία και το έθνος, που ξεπερνά ακόμα και τη ναζιστική Χρυσή Αυγή. 
Επιβεβαιώνεται, λοιπόν, με λογοαναλυτικά κριτήρια, πως στη λογοδοσία η επίκληση στο συναίσθημα, με κινητοποίηση του ηθικού πανικού, εντείνει τη δεξιά μισαλλοδοξία για τους εχθρούς που πρέπει να παταχθούν: τα τέρατα που καραδοκούν να εξοντώσουν την πατρίδα, τη θρησκεία και την οικογένεια. Στον λόγο του Δημητριάδη κατασκευάζεται το δίπολο «εμείς», οι συνειδητοποιημένοι πολίτες, και «οι άλλοι», οι επικίνδυνοι κόκκινοι φασίστες. 
Το κείμενο δεν έχει ενδιαφέρον τόσο για το τι λέει – θα μπορούσε να ενταχθεί σε ένα παράδειγμα ακροδεξιάς ηθικής προτροπής να καταδικαστεί με αοριστολογικά κριτήρια ο ΣΥΡΙΖΑ και γενικά η αριστερά. Το ενδιαφέρον του έγκειται στην ανάγνωση των θέσεων υποκειμένων που οικειοποιείται ο Δημητριάδης στη λογοδοσία του. Δεν είναι βέβαια ο συναισθηματικός φιλελεύθερος πατριώτης που αγανακτεί. Είναι ο διανοούμενος συγγραφέας και μεταφραστής, ο οποίος για χρόνια παρακολουθεί και συμμετέχει στην καταγραφή και τον μετασχηματισμό του διαφωτισμού και της Ευρωπαϊκής ορθολογικής πολιτικής σκέψης. Επιτάσσοντας τις ηθικές αξίες της δικαιοσύνης και της δημοκρατίας, ο Δημητριάδης αναλαμβάνει την πνευματική «οφειλή» να καταδικάσει τους εγκληματίες που είναι υπεύθυνοι για όλα τα κακά της χώρας τα τελευταία χρόνια. Η δαιμονοποίηση του ΣΥΡΙΖΑ είναι αοριστολογική, όλοι έχουν ευθύνη, ακόμα και προσωπική, ίσως γιατί στη λογική της «ανήθικης συμμορίας» είναι ανάγκη να εντοπίζεται ο «αρχηγός της οργάνωσης». Δεν αρκεί η ηθική καταδίκη. Αυτονόητα ο ΣΥΡΙΖΑ πρέπει να διωχθεί και ποινικά, όπως η Χρυσή Αυγή. 

Μια ιστορία του παρόντος

Κώστας Τσώλης, Σελίδες του βιβλίου Principles and Practice of Commerce (λεπτομέρεια), 2014-15, κολλάζ και μικτή τεχνική, 29 x 21εκ.

Της ΔΗΜΗΤΡΑΣ ΛΑΜΠΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΙΑΚΟΣ, Ο ελληνικός 20ός αιώνας, Πόλις, Αθήνα 2019, σελ. 740 

Τον Ελληνικό 20ό αιώνα του Αντώνη Λιάκου μπορείς να τον διαβάσεις όπως παρακολουθείς μια καλή κινηματογραφική ταινία. Γραμμένο σε ζωντανή γλώσσα, που στοχεύει να επικοινωνήσει όχι μόνο με τους ειδήμονες αλλά και με το ευρύ μορφωμένο κοινό, το βιβλίο αποτελεί μια σημαντική συνεισφορά σε μια διεθνή ιστοριογραφική συζήτηση γύρω από τον 20ό αιώνα, που λαμβάνει χώρα τις δύο τελευταίες δεκαετίες. Παραδειγματικές μόνο αναφορές μπορούμε να κάνουμε εδώ. Στην Εποχή των άκρων ο Eric Hobsbawm αφηγήθηκε τον σύντομο εικοστό αιώνα ως μάχη ανάμεσα στον καπιταλισμό και τον κομμουνισμό και ως το ξεδίπλωμα ενός τριπτύχου που περιλάμβανε μια σύντομη χρυσή εποχή εν μέσω δύο περιόδων κρίσεων. Για τον Mark Mazower, η κεντρική διαμάχη του 20ού αιώνα στην ευρωπαϊκή ήπειρο ήταν εκείνη ανάμεσα στον φασισμό και τη δημοκρατία, μια σύγκρουση στην οποία η Ευρώπη εφηύρε ξανά και ξανά τον εαυτό της. Με κύρια μέριμνα την καταστροφή των κοινωνικών πολιτικών, ο Tony Judt ανέδειξε τον ρόλο του κράτους και των δημόσιων πολιτικών ως βασικό συγκρουσιακό μέτωπο του αιώνα (Τα δεινά που μαστίζουν τη χώρα). Στους Κατακλυσμούς (Cataclysms ) του Dan Diner, το ιστορικό νόημα του αιώνα παράγεται ως αποτέλεσμα της διασταύρωσης, από τη μια, του «οικουμενικού εμφύλιου» ανάμεσα στον κομμουνισμό της Ανατολής και το δίδυμο καπιταλισμός/δημοκρατία της Δύσης και, από την άλλη, των εθνικών/εθνοτικών συγκρούσεων που αναδύθηκαν στη Ρωσική και την Οθωμανική αυτοκρατορία στις αρχές του αιώνα για να επιστρέψουν εκδικητικά μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ. 

Ο κλέφτης του ήλιου

Σήμερα βγήκα στο πάρκο να κλέψω ήλιο
Κλέψ’ τον μου είπες και κράτα τον εντός
για τη δική σου άνοιξη

Τι ήταν να σ’ ακούσω

Ανοίγω το παράθυρο πίσσα σκοτάδι
Κοιτάζω μέσα μου πάμφωτη μέρα
Τι έκανα λέω
Έσβησα τους ανθρώπους
Και τώρα πώς θα ζήσω
μονάχος με τον ίσκιο μου
Κι ευθύς αμόλησα τον ήλιο στον ουρανό του

Άνοιξη του ενός άνοιξη κανενός είπα
Κι ένα σμάρι πουλιά φτερούγισαν
μέσ’ από το κεφάλι μου 

Θανάσης Μαρκόπουλος

Ανθρωπιστική μόρφωσις...

Παγκόσμια Ημέρα Προστασίας των ζώων, 4 Οκτωβρίου 1931 

Γιώργος Χαρβαλιάς, Europa, Κράτη-Μαξιλάρια, 1993-1994, τυπωμένες κουβέρτες του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, 210 x 270εκ.

Της Αγγελικής Κωνσταντακοπούλου* 

Σε μια χώρα όπου συχνά αναφέρονται κρούσματα βίας ενάντια στα κατοικίδια ή παραμέλησης και υπερ-εκμετάλλευσης γενικότερα –για να μην επεκταθούμε στη βιομηχανική κτηνοτροφία, το εμπόριο άγριων ζώων κ.ά.– αποκτά κάποιο νόημα η αναδρομή στην ελληνική συμμετοχή στην Παγκόσμια ημέρα προστασίας τους από το πρώτο κιόλας έτος. Στο σημείωμα αυτό επαναφέρουμε στην επικαιρότητα ένα βιβλιαράκι που σχεδιάστηκε το 1931 και εκδόθηκε το επόμενο έτος: Ανθρωπιστική μόρφωσις Εγχειρίδιον προς χρήσιν των διδασκάλων, Ελληνική Εταιρεία Προστασίας των Ζώων, Οδός Ακαδημίας 10, Αθήναι 1932, σσ 32. Περιέχονται τα κεφάλαια: Γενικαί αρχαί (Η ευθύνη του διδασκάλου, Πολύτιμον προσόν, Εξαγνισμός χαρακτήρος, Ανθρωπιστικαί Ομάδες, Η διεξαγωγή της διδασκαλίας, Πορίσματα, Αξιώματα –το πρώτο από αυτά το δανειστήκαμε για τίτλο–, Συνθέσεις). Τα ζώα και ο άνθρωπος (Δεκατέσσαρες απαγορεύσεις Μη, Περιποίησις σκύλου, Περιποίησις γάτας). Η προς τα ζώα αγάπη των αρχαίων Ελλήνων (από Ερυθρόν Σταυρόν Νεότητος, συγγραφέας ο άγγλος μεσαιωνολόγος Ουίλλιαμ Μίλλερ στη Βρετανική σχολή Αθηνών), Ιστορικά περί ζώων, με ανεκδοτολογικές ιστοριούλες. 
Στον μονοσέλιδο Πρόλογο του εκδότη Όμηρου Νταίβις, Διευθυντή του Κολεγίου Αθηνών, «εκ μέρους της Ελλ. Εταιρείας Προστασίας Ζώων», «εν Ψυχικώ τη 1 Δεκεμβρίου 1931», ανιχνεύεται η διαδρομή της μορφωτικής αυτής πρωτοβουλίας, από τον αγγλοσαξωνικό κόσμο προς την ΕΕΠΖ στην Αθήνα, με ενδιάμεσο κρίκο το Ρόμπερτ Κόλετζ της Κωνσταντινούπολης (σημ. πανεπιστήμιο του Βοσπόρου, έτ. ίδρυσης 1863).