Η επιστροφή της Αριστεράς

ΤΟΥ ΑΛΚΗ ΡΗΓΟΥ

Ινώ Βαρβαρίτη, Discourse 2011, 57 x 53 εκ., 2012-2013, μολύβι σε χαρτί

                                

Στη μνήμη του Γιάννη Μπανιά

Με τούτο το κείμενο κλείνουμε το αφιέρωμά μας για την «Επιστροφή της Αριστεράς». Είναι σαφές ότι δεν πρόκειται –ούτε είναι δυνατόν άλλωστε– να συνοψιστούν σ’ αυτό οι ιδέες, οι προβληματισμοί, οι φόβοι, οι αγωνίες, οι ελπίδες που κατατέθηκαν, από συντρόφους όλου του φάσματος της ζώσας Αριστεράς. Κυρίως το ανάμεικτο όλων αυτών που μας συνέχουν μπροστά σε μια εξαιρετική πύκνωση του πολιτικού χρόνου, που οδηγεί στο πρωτοφανέρωτο της επικείμενης δυνατότητας, για πρώτη φορά στον κοινωνικό μας σχηματισμό, ανάληψης της Κυβέρνησης από το ενωτικό μας εγχείρημα. Δυνατότητας που λειτουργεί ήδη καταλυτικά στις εγρήγορες συνειδήσεις όλης της Ηπείρου, όπου κάτι νέο και ελπιδοφόρο γεννιέται, σε Νότο αλλά και Βορά.

Το γεγονός δεν είναι απλά προϊόν της πολύπλευρης κρίσης ούτε συγκυριακό φαινόμενο. Είναι αποτέλεσμα του μόχθου και της γειωμένης στο κοινωνικό γίγνεσθαι πολιτικής πράξης, ενός ολόκληρου κόσμου άδολων μαχητών –πολλές φορές λοιδορούμενων ή απαξιωτικά θεωρούμενων– που δεν χάθηκαν στις λεωφόρους του «εκσυγχρονισμού», τα δέλεαρ του κυβερνητισμού, τις ποικιλόμορφες γλυκές γοητείες του κυρίαρχου αστισμού, στις θολές ατραπούς ενός πατριδοκάπηλου εθνικισμού, ή στις …βεβαιότητες των σταδίων ενός αποστεωμένου δογματικού α-μαρξισμού… Που δεν αποδέχτηκαν την Πολιτική Πράξη ως τέχνη του εφικτού αλλά ως το πάθος …του ανέφικτου. Γιατί όπως τονίζει και ο Ινγκράο, «μόνο όταν σκέφτεσαι το ανέφικτο έχεις το μέτρο αυτού που θέλεις να αλλάξεις» .

Η λέξη κλειδί σ’ αυτή την σχέση είναι η λέξη μέτρο. Σ’ αυτό το «μέτρο» άλλωστε κρίθηκαν και κρίνονται παλιές και νέες, δογματικές, ανανεωτικές, ριζοσπαστικές προτάσεις. Μ’ αυτή την έννοια η Αριστερά, δηλαδή αυτή η συγκεκριμένη κατηγορία Αριστερών, ήταν είναι και θα είναι παρούσα, όσο θα υπάρχει εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο και κάθε είδους αλλοτριωτικά φαινόμενα ακόμη και στο… εσωτερικό της.

Η επιστροφή της αριστεράς

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΜΑΝΙΑΤΗ

Marcin Maciejowski, Carolina, 2006, λάδι σε καμβά, 50x63cm

Η επιστροφή προϋποθέτει την προηγούμενη αναχώρηση. Ποιος έφυγε και τώρα επιστρέφει; Γιατί και πώς επιστρέφει; Ποιος τον υποδέχεται; Πού είχε πάει; Η επιστροφή του ασώτου υιού, κατά τη βιβλική διήγηση, σηματοδοτεί τη μετάνοιά του αλλά και τη μεγαθυμία του υποδοχέα που σφάζει το μόσχο τον σιτευτό. Ο περιπαθής νέος, αφού ανέστιος διάνυσε την απολαυστική πορεία της ασωτίας –όπως ανάγλυφα αποτύπωσε και η οξυδερκής ζωγραφική ενός Ουίλιαμ Χόγκαρθ-, ξαναγυρίζει στην οικογενειακή εστία. Έτσι επιστρέφει η Αριστερά (ποια αριστερά άλλωστε); Φέρνει μαζί της δημόσιες αμαρτίες; Έρχεται με την οικοσκευή του παρελθόντος ή κουνώντας την επιταγή του μέλλοντος;

Στο λεγόμενο θέατρο του παραλόγου (ίσως την πιο ρεαλιστική εκδοχή της καθημερινής εμπειρίας του αστισμού) η επιστροφή δηλώνει την εισβολή του ανοίκειου στην ψυχρή ηρεμία, στην απάθεια των στιγμών του βίου. Η επιστροφή της Αριστεράς σημαίνει και την εισβολή της στην καθημερινότητα; Ταράζει τα λιμνάζοντα νερά της ή αναπηδά και βουλιάζει σαν το βότσαλο που ρίχναμε μικροί;

Στη λαϊκή και έντεχνη μυθοπλασία η επιστροφή συνδέεται με τις διαδικασίες της μεταμφίεσης, της αποκάλυψης και της αναγνώρισης. Όταν ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη μετά από την μακρόχρονη περιπλάνησή του, με τελευταίο σταθμό το νησί των Φαιάκων, παρουσιάζεται σαν γέρος ζητιάνος στον Εύμαιο, τον χοιροβοσκό. Αποκρύπτει την πραγματική του ταυτότητα για να ανιχνεύσει τις καταστάσεις που είχαν διαμορφωθεί στο νησί. Θέλει να έχει ελεύθερο το πεδίο δράσης του. Να καθορίσει τον στρατηγικό του στόχο –την επάνοδό του στον θρόνο και στην κλίνη της Πηνελόπης- και να οργανώσει την τακτική του – την εξολόθρευση των πολυάριθμων μνηστήρων (τόσο του θρόνου όσο και της κλίνης).

Αριστερά – Δημοκρατία – Ευρώπη

ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΧΟΥΝΤΗ

Δανιήλ, «VIII/ 72», 1972, μικτή τεχνική και ακρυλικό σε λινάτσα, 100 Χ 82 εκ.

Η παγκόσμια οικονομική κρίση που έπληξε τον αναπτυγμένο κόσμο το 2007-2008, αποτέλεσε μια δομική κρίση του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού και χτύπησε με μεγαλύτερη διάρκεια και σε μεγαλύτερο βάθος, την Ευρωζώνη και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στην ήπειρό μας, η οικονομική κρίση εμφανίστηκε με διάφορα πρόσωπα, αποδεικνύοντας έτσι τον πολύπλευρο χαρακτήρα της. Έχουμε, να κάνουμε με μια κρίση που είναι, κατά βάθος οικονομική, αλλά ταυτόχρονα είναι και κρίση κοινωνική, κρίση πολιτική, κρίση δημοκρατίας, θεσμών και αξιών.

Η μετάδοση της κρίσης του χρηματοπιστωτικού τομέα στη, λεγόμενη, πραγματική οικονομία, βρήκε την Ευρωπαϊκή Ένωση στην πορεία εφαρμογής ενοποιητικών βημάτων, με αιχμή του δόρατος την Οικονομική και Νομισματική Ένωση, δηλαδή, το Ευρώ.  Την βρήκε μέσα σε ένα κλίμα οικονομικής και πολιτικής ευφορίας, το οποίο αντλούσε δυνάμεις απο την εγγενή αισιοδοξία του νεοφιελελεύθερου μοντέλου. Δηλαδή, από τον ισχυρισμό του νεοφιλελευθερισμού ότι στο σύγχρονο καπιταλισμό, δεν υπάρχουν, ουσιαστικά, κρισιακά φαινόμενα ή στην περίπτωση που εμφανιστούν κάποιες αρνητικές τάσεις, αυτές θα είναι περιορισμένες και αντιμετωπίσιμες.

Ταυτόχρονα, καθώς το ενοποιητικό ευρωπαϊκό εγχείρημα δεν διέθετε έτοιμο σχέδιο που να ταιριάζει, στους πολιτικούς, οικονομικούς και κοινωνικούς συσχετισμούς της Ευρώπης, εκείνη την περίοδο, επιλέχτηκε, ως μεθοδολογία σκέψης και δράσης, η θεωρία του Νεολειτουργισμού, αναφορικά με τα βήματα που θα ακολουθούσε η Ενωμένη Ευρώπη. Επιλέχτηκε, δηλαδή, ως πρώτο βήμα η οικονομική και νομισματική ενοποίηση, που μέσω της ίδιας της της λειτουργίας, θα δημιουργούσε την ανάγκη για νέα ενοποιητικά βήματα και σε άλλους τομείς (όπως στον φορολογικό και κοινωνικό τομέα) και τελικά στην πολιτική ενοποίηση.

Όμως τα δομικά προβλήματα της αρχιτεκτονικής του Ευρώ, ο διαιρετικός, κοινωνικά και περιφερειακά, ρόλος του Συμφώνου Σταθερότητας, όξυναν περαιτέρω τις οικονομικές αντιθέσεις των κρατών μελών της Ευρωζώνης, συμβάλλοντας επιταχυντικά, στη γενικότερη κρίση της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Έτσι βγήκαν από το μπουκάλι όλα τα παλιά «τζίνια», που παρακολουθούσαν την ενοποιητική πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τουλάχιστον από την εποχή του Μάαστριχτ (1991-92). 

Η επιστροφή της Αριστεράς ως εκτίμηση, η μετα-στροφή της Αριστεράς ως ζητούμενο

ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΧΡΥΣΗ

Ανδρέας Λυμπεράτος, Kαλύβα σε λιμνοθάλασσα. 2014

Ως εκτίμηση η επιστροφή της Αριστεράς τεκμηριώνεται, υποθέτω, με βάση την αξιοσημείωτη, ανακοπείσα ωστόσο, δυναμική των κινητοποιήσεων που αναπτύχθηκαν και κλιμακώθηκαν κατά τη διετία 2010-2012 και, κυρίως, την εκλογική μετατόπιση σημαντικότατου ποσοστού ψηφοφόρων προς τον ΣΥΡΙΖΑ, κατά τη διετία 2012-2014, μετατόπιση που, όπως καταγράφεται και σε επάλληλες πρόσφατες δημοσκοπήσεις, τείνει να προσλάβει χαρακτήρα μη αναστρέψιμης τάσης.

Χωρίς την παραμικρή διάθεση υποτίμησης, τόσο των κοινωνικών αντιστάσεων που προβλήθηκαν στη χώρα μας απέναντι στις πολιτικές των εγχώριων και διεθνών αστικών κέντρων εξουσίας, όσο και της ανάδειξης του ΣΥΡΙΖΑ σε αξιωματική αντιπολίτευση με κοινωνικά γειωμένη κυβερνητική προοπτική, οι σκέψεις που ακολουθούν συνιστούν έκφραση ενός πολιτικού σκεπτικισμού, που δεν αγνοεί βεβαίως τις συνέπειες μιας συχνής στις μέρες μας παραλυτικής απαισιοδοξίας˙ στρέφεται, όμως, κατεξοχήν εναντίον μιας φιλοσοφικά αφελούς και πολιτικά επικίνδυνης αισιοδοξίας, που καλλιεργήθηκε στο πλαίσιο του λεγόμενου κινήματος των πλατειών και επανέκαμψε δριμύτερη ως ψυχική παρενέργεια της εκλογικής ανόδου του ΣΥΡΙΖΑ, χάρη και στη συνέργεια διανοούμενων αστέρων της διεθνούς και ελληνικής Αριστεράς.

Διερωτώμαι. Η επιστροφή της Αριστεράς πρέπει να αποτελεί άραγε, αυτή καθεαυτή και εξ ορισμού, πηγή ελπίδας και αισιοδοξίας; Προφανώς όχι˙ τουλάχιστον στο βαθμό που, τηρουμένων των ιστορικών αναλογιών, πρόκειται για επιστροφή, με την έννοια της αναβίωσης ή, ορθότερα, της επιβίωσης ορισμένων από τα πλέον αρνητικά χαρακτηριστικά της Αριστεράς στην πατρίδα μας. Τόσο στη μεταρρυθμιστική της, όσο και στην κατ’ όνομα και μόνον επαναστατική εκδοχή της, η μεταπολεμική Αριστερά απέτυχε και εξακολουθεί να αποτυγχάνει να διαδραματίσει τον ηγεμονικό, με την γκραμσιανή πολιτική-πολιτιστική έννοια του όρου, ρόλο της. Η επιστροφή στις μέρες μας μιας Αριστεράς, που απορρίπτει μεν και ορθά την ολοσχερή απορρόφηση της τακτικής από μια μεταφυσική λατρεία του στρατηγικού στόχου, αδυνατεί όμως και η ίδια να προσεγγίσει με όρους στρατηγικής και τακτικής το κοινωνικό και πολιτικό γίγνεσθαι της εποχής της, καθώς ενδίδει εν τέλει σε έναν παλαιάς κοπής τακτικισμό, δεν μπορεί να αποτελεί ασφαλώς αισιόδοξο άγγελμα.

Η συγκρότηση του πολιτικού υποκειμένου, απαραίτητος όρος για την επιστροφή…

ΤΗΣ ΤΑΣΙΑΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ο τίτλος του θέματος “η επιστροφή της Αριστεράς” που επέλεξαν για το αφιέρωμά τους οι “Αναγνώσεις” προκαλεί και διεγείρει τόσο τις συχνά διαψευσμένες χθεσινές μας βεβαιότητες, όσο και τις αναμφίβολα σοφότερες και γι' αυτό πιο βάσιμα αισιόδοξες σημερινές μας αβεβαιότητες.

Αρχικά είναι πολύ ενδιαφέρον και αναγκαίο κατά τη γνώμη μου να περιγράψουμε –έστω πολύ συνοπτικά – το πώς προέκυψε αυτή η επικαιρότητα του ερωτήματος. Γιατί πρέπει να βεβαιωθούμε πρώτα ότι δεν είναι ένα αυθαίρετο ερώτημα, ώστε στη συνέχεια με αυτή τη βεβαιότητα να καταπιαστούμε με κάτι υπαρκτό, δηλαδή με κάτι που ως υπαρκτό, περιέχει εξ ορισμού δυναμική. Επομένως, με κάτι σύνθετο, αλλά και αντιφατικό. Γιατί έτσι είναι πάντα οι κυοφορούμενες πραγματικότητες. Σύνθετες και αντιφατικές.

Η “πτώση του τείχους” και η κατάρρευση του καθεστώτος του ανύπαρκτου σοσιαλισμού, σημάδεψαν τη μεγάλη σύγχρονη τομή, στη συνέχεια της ηγεμονίας του παγκόσμιου καπιταλισμού. Η ενιαία διεθνοποιημένη και ανταγωνιστικά “ελεύθερη” αγορά, διεκδικήθηκε ως το απόλυτο δόγμα του ... τέλους της Ιστορίας, του τέλους της πάλης των τάξεων. Η νέα τάξη πραγμάτων φάνηκε να επιβάλλεται χωρίς αντίπαλο. Η Αριστερά –παγκοσμίως, πλην ελάχιστων εξαιρέσεων– έγινε αμήχανη, αδύναμη, ανεπίκαιρη. Η οργανωμένη πολιτική Αριστερά, στις περισσότερες χώρες ηττήθηκε, αποδομήθηκε, συρρικνώθηκε, διασπάστηκε, περιθωριοποιήθηκε. Το ίδιο λίγο – πολύ συνέβη και με την παραδοσιακή κοινωνική οργάνωση των εργαζομένων, τα Συνδικάτα.

Το κενό ήταν τεράστιο. Αλλά η Ιστορία, όπως και η φύση, δεν αναγνωρίζει ούτε αποδέχεται κενά. Το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα, ήταν η πρώτη αντίσταση. Ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό, το ρατσισμό και τον πόλεμο, ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός, φώναζαν εκατομμύρια άνθρωποι στο Παγκόσμιο Κοινωνικό Φόρουμ. Από κει ξαναρχίζει η “επιστροφή”, αν και σημαντικά τμήματα της παραδοσιακής αριστεράς είδαν με επιφύλαξη ή και εχθρικά αυτό το κίνημα. Στην Ελλάδα έγινε το ίδιο. Δεν μπήκαν όλες οι δυνάμεις της ελληνικής Αριστεράς σε αυτό το κίνημα, μπήκαν όμως όλες σχεδόν οι δυνάμεις που στη συνέχεια συγκρότησαν το ΣΥΡΙΖΑ. Τυχαίο;

Μετά την αποδόμηση

Γνώση-ιδέες/αξίες για έναν καλύτερο κόσμο

 

Χρήστος Κωτσούλας (Capten), Mνημείο επιβίωσης, φωτ. Βασίλης Ξενιάς

ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑΣ ΔΕΛΗΓΙΩΡΓΗ

Επιστροφή της Αριστεράς ή μήπως, στις παρούσες συνθήκες, παραπέρα ωρίμανσή της για την ευρύτερη δυνατή απήχησή της στην χώρα, στην Ευρώπη, στον κόσμο; Από την άποψη των ιδεών/αξιών, η ωρίμανση της Αριστεράς συνδέθηκε με μια κριτική-αυτοκριτική ικανή να ανανεώσει τις αρχές, τις ιδέες και τις στρατηγικές της, και πιο συγκεκριμένα, με μια γενναία -χωρίς φόβο και εμπάθεια- εξέταση/αποτίμηση της μαρξιστικής, νεομαρξιστικής, μεταμαρξιστικής αντιμετώπισης των ιστορικών πραγμάτων, υπό το φως του σημερινού κόσμου, όπως διαμορφώθηκε/διαμορφώνεται στο «μετα-χθές και προ-αύριο».

To «μεταχθές και προαύριο» του Ν. Κάλας, αντίθετα με ένα αναπαραγόμενο άχρονο τώρα, αφορά το ιστορικό παρόν, που γεφυρώνει το παρελθόν με το αύριο, σε μιαν επίπονη προσπάθεια θεωρίας-πράξης να υπερβεί το σκεπτικό, τις μεθοδεύσεις, τις πρακτικές που καθόρισαν/καθορίζουν την έκβαση πεπραγμένων και δρώμενων, ώστε το μέλλον να πάρει επιτέλους τη θέση τους. Το μέλλον, όμως, είναι μακρόχρονο διάστημα κατανίκησης των αλόγιστων βλέψεων υπερσυσσώρευσης, ηγεμονισμών, πολέμων. Μ’ αυτή την έννοια, αν ζούσε, σήμερα, ο Κάλας θα συνέχιζε να αντλεί γνώση και έμπνευση από την κριτική-θεωρητική παράδοση που εγκαινίασε ο Μαρξ, το ίδιο και από τα ανοίγματά του στην ποιητική, στην ψυχανάλυση, στις διαλεκτικές προσεγγίσεις του Ενός-παντός, αλλά δεν θα παρέμενε τροτσκιστής, εκτός εάν ο σταλινισμός θεωρούνταν ακόμη σοσιαλισμός. Ερμηνευμένο έτσι το μεταχθές-προαύριο καλύπτει την 100ετία 1914-2014 ή έστω την περίοδο μετά το 1970, όταν σε συνθήκες εντεινόμενης κρίσης, γίνεται ολοένα και πιο ξεκάθαρο, ιδίως μετά το 1989, τι εντέλει σήμαινε η αστικο-φιλελεύθερη, σοσιαλ-φιλελεύθερη, νεο-φιλελεύθερη ιδεολογία. Ορίζει, δηλαδή, ένα κρίσιμο σημείο καμπής στη μακρά εδραίωση του καπιταλισμού, όπου, πάνω στα ερείπια που προκαλεί στην αγωνιώδη πτώση του (συνεχείς συρράξεις, οικονομική-πολιτική αποσταθεροποίηση και διαμελισμοί χωρών, διατάραξη της γεωπολιτικής ισορροπίας δυνάμεων, απαθλίωση μαζών, αποσάρθρωση των κοινωνιών τους, νεο-φασισμοί) η Αριστερά, στην Ευρώπη και στον κόσμο, καλείται να δρομολογήσει, στα περιθώρια που της δίνουν οι κοινωνίες των πολιτών, μιαν άλλη πραγματικότητα στη βάση μιας ριζικής επαναξιολόγησης- επανανοηματοδότησης της κοινωνικής ζωής.

Ποια αριστερά «επιστρέφει»;

ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ ΝΟΥΤΣΟΥ

 

Το σοκολατένιο σπίτι, 2013, Εκτύπωση inkjet σε χαρτί fine art, 44 Χ 55 εκ.

Προσκομίζω ξανά και ξανά ορισμένες απόψεις για την ανάγκη σχεδιασμού και ανάδυσης μιας «αντικοινωνίας», σφήνας στην πλάτη της κοινωνίας που μας περιβάλλει και με επίκεντρο ό,τι θα ονόμαζα «αγορατολμία»:

α) Η δραστηριοποίηση της «κοινωνίας των πολι­τών» στην αντιμετώπιση των πολιτικών θεσμών, στους οποίους συμπυκνώνονται οι ταξικές κοινωνικές σχέ­­σεις και με τους οποίους συντελείται η διεργασία εκβίασης της κοινωνικής συναίνεσης. Πρόκειται για μια πολυμέτωπη αμφισβήτηση που αρχίζει από τους κανόνες για την καταστολή των ορμών και την καθιέρωση μιας «επιτρεπτής» συμπεριφοράς, που θα εγγυάται τη διάρκεια και τη συνοχή του κοινωνι­κού συνόλου, και κλείνει με το γεγονός της χειραγώγησης του λόγου –ως έκ­φρασης και σκέψης– που νομιμοποιεί τις κυρίαρχες κοινωνικές δομές.

β) Η ανάδυση μιας πολλαπλής «υποκειμενικό­τη­τας» που, χωρίς να οπι­σθοχωρεί προς την ιδιώτευση (ήδη ο «ιδιώτης», σε αντίθεση με το «κοινός» ή το «δη­μο­τικός», εξέφραζε την παθολογία της αρχαίας ελληνικής πόλης), απο­δεσμεύεται από τα παραδεδομένα σχήματα ιδεών και αναζητά νέες μορφές για να νοηματοδοτήσει την καθημερινή εμπειρία των μετόχων της.

γ) Η συνεχής μείωση του εργάσιμου χρόνου, όχι βέβαια ως σύμπτωμα και ως τρόπος αντιμετώπισης της ανεργίας, και η σύμφυτη προσδοκία, στους κόλ­­­πους όμως μιας αυτοδιαχειριζόμενης κοινωνίας, η κοινωνικά αναγκαία ερ­γασία να καλύπτει με αξιοπρεπείς πια συνθήκες ένα μικρό μέρος της δρα­στη­ρι­ό­τη­τας των μελών της.

Η επιστροφή της αριστεράς

ΤΟΥ ΛΟΥΤΣΙΑΝΟ ΚΑΝΦΟΡΑ

Η ιστορία του χριστιανισμού και του νεότερου κομουνισμού είχαν πολλές αναλογίες. Ο χριστιανισμός αναδύθηκε στη Γαλιλαία ως ένα ριζοσπαστικό κίνημα, σε πλήρη αντιπαράθεση με τις αξίες του κοινωνικού περίγυρου και του κυρίαρχου κόσμου. Όταν πέρασε τα σύνορα της Γαλιλαίας και, χάρη στον Παύλο της Ταρσού, επέλεξε τον δρόμο της «ανάμειξης» με την εξωτερική πραγματικότητα, μέσα σε διάστημα τριών αιώνων, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του επανιδρυτή του (ο οποίος ήταν ο Παύλος), είχε ήδη μετατραπεί σε κάτι διαφορετικό: έμοιαζε ήδη αρκετά στον πάλαι ποτέ ανταγωνιστή του.  Είχε γίνει σχεδόν μια αυτοκρατορία μέσα στην αυτοκρατορία. Στο τέλος, ήταν αυτός που παρέμεινε όρθιος, τη στιγμή που η αυτοκρατορία θρυμματιζόταν σαν παλιός σοβάς.

Όμως, η αφομοίωση από τον ανταγωνιστή δεν ήταν μόνο πολιτική, υπήρξε πολύ πιο βαθιά, στο ίδιο το επίπεδο της θρησκείας. Οι δύο μορφές της αφομοίωσης αλληλοτροφοδοτούνταν. Πράγματι, ο χριστιανισμός, από μια άποψη ελληνοποιήθηκε και διαποτίστηκε (τουλάχιστον στις υψηλότερες τάξεις των οπαδών του), από την στωική φιλοσοφία, ενώ η λαϊκή βάση του  έγινε παγανιστική: πήρε από τον παγανισμό, κι από το τελετουργικό που τον πλαισίωνε ως «λαϊκή θρησκεία» σχεδόν όλα όσα μπορούσε να πάρει: ο πολυθεϊσμός αναγεννήθηκε μέσω της λατρείας των αγίων, επανεμφανίστηκε η τριαδική θεότητα, ξανάρχισαν οι χρησμοί, μεσουράνησαν οι μάγοι-θεραπευτές, θριάμβευσε εκ νέου η αισχρή μεγαλοπρέπεια των τελετών. Μιμούμενος συνεχώς, ολοένα και περισσότερο, το μακραίωνο παρελθόν της προϋπάρχουσας θρησκευτικότητας, ο χριστιανισμός εξασφάλισε ένα μακραίωνο μέλλον. Που διαρκεί ακόμα. Ως αντάλλαγμα, από τον αυθεντικό και αρχικό χριστιανισμό δεν έμεινε σχεδόν τίποτα. (Κι αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η εκκλησία δεν ευνοεί καθόλου την ανάγνωση των βιβλίων που γράφτηκαν κατά την εποχή των απαρχών, δηλαδή των Ευαγγελίων και της Αποκάλυψης).

Από την κρίση υπερσυσσώρευσης στη σοσιαλιστική πρόκληση

ΤΟΥ ΑΝΕΣΤΗ ΤΑΡΠΑΓΚΟΥ       

                                         

Πάτωμα, 2014, μολύβι σε χαρτί, 32 x 40 εκ. 

Όταν γυρίσω,

θα γυρίσω με τα ρούχα και τ’ όνομα ενός άλλου.

Κανείς δε θα με περιμένει.

Κι’ αν δε με γνωρίσεις και πεις

«Δεν είσαι εσύ»,

θα σου δώσω σημάδια, να πιστέψεις.

Θ. Αγγελόπουλος «Το βλέμμα του Οδυσσέα»,

1993, Σενάριο, σελ. 112

Στις πρόσφατες ευρωεκλογές του Μαΐου 2014, αλλά και σε προηγούμενες εκλογικές αναμετρήσεις σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καταγράφεται μια ορισμένη τάση ανάκαμψης των αριστερών δυνάμεων, μετά μια μακρά περίοδο στασιμότητας και περιθωριοποίησής τους στην ευρωπαϊκή ήπειρο. Πραγματικά το πάλαι ποτέ κραταιό κομμουνιστικό κίνημα στην Ιταλία και στη Γαλλία, αλλά και δευτερευόντως στην Ισπανία, τις τρεις μεγάλες χώρες του ευρωπαϊκού νότου, που είχε φτάσει στα πρόθυρα της διεκδίκησης της πολιτικής διακυβέρνησης στη δεκαετία του 1970, οδηγήθηκε στη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών της νεοφιλελεύθερης εποχής, από το μεταίχμιο του 1990, σε μια σταδιακή παραφθορά, σε μεταλλάξεις και μετασχηματισμούς, που μπορούσαν να χαρακτηριστούν και ως φαινόμενα ιστορικής «εξαφάνισης» του δυτικού ευρωπαϊκού κομμουνισμού, αυτού που στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1970 είχε συγκροτήσει τον «ευρωκομμουνιστικό άξονα» με την διάσκεψη του Βερολίνου.

Από τη μια πλευρά η ολοσχερής μετάλλαξη του ιταλικού ΚΚ στο σημερινό κεντροαριστερό Δημοκρατικό Κόμμα, αλλά και ο εκμηδενισμός της επιρροής της Κομμουνιστικής Επανίδρυσης, λόγω της επί δύο συνεχείς κυβερνητικές θητείες συμμετοχής της στις κεντροαριστερές κυβερνήσεις του Ρ. Πρόντι. Και από την άλλη πλευρά ο ιστορικός καταποντισμός του γαλλικού ΚΚ, που από την θέση ισχύος που κατείχε στην Ενότητα της Αριστεράς και στα χρόνια του 1980, κατέληξε σε μια εξαιρετικά χαμηλή πολιτική επιρροή στις δύο τελευταίες δεκαετίες, λόγω της καιροσκοπικής και αλλοπρόσαλλης  πολιτικής του, που το περιθωριοποίησε. Αντίστοιχα προφανώς με την ισπανική Αριστερά που έτεινε προς την εξαφάνιση στην περίοδο της σοσιαλδημοκρατικής διακυβέρνησης, και τις δυνάμεις της πορτογαλικής, γερμανικής και ελληνικής Αριστεράς, που διατηρούσαν μεν μιαν ορισμένη εμβέλεια, ωστόσο μακράν της δυνατότητας άσκησης καθοριστικής επίδρασης στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις.

Από τον Φιντέλιο στον Stalker

Η Αριστερά σήμερα

 

Σολομών Νικρίτιν, Το χέρι του ζητιάνου, ΚΜΣΤ συλλογή-Κωστάκη

ΤΟΥ ΜΑΝΟΥ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗ

"Νιώθω μέσα μου τεράστια επιθυμία για αυτό που ποτέ θα επιτευχθεί"

 Eugène Delacroix

Για μένα η Αριστερά, περισσότερο από πολιτικό-οικονομικό σύστημα είναι τρόπος ζωής. Είναι στάση του υποκειμένου της Ιστορίας απέναντι τόσο στην Ιστορία όσο στον εαυτό του. Αυτή η ίδια η ιδιότητα του Αριστερού δεν είναι κάτι στατικό, μια ταυτότητα που απονέμεται άπαξ αλλά ένα σύνολο χαρακτηριστικών προς τα οποία τείνει κανείς. Διαρκώς. Πρόκειται για μια διαδικασία που αφορά τόσο στο "έξω" όσο και στο "μέσα". Ένα είδος "ένδον σκάπτε" που φέρνει την Αριστερά κοντά στην ηθική φιλοσοφία και την πρακτική της  όπως μας τη γνώρισε η Αρχαιότητα. Θέλω να πω πως στον Αριστερό δεν επιτρέπεται ούτε ο ιδεολογικός, ούτε ο ψυχολογικός εφησυχασμός. Ξέρει ότι η αλήθεια εξαρτάται πάντα από τη συγκεκριμένη στιγμή και από τη γωνία ερμηνείας κι ότι Ιστορία είναι εκείνο το κείμενο που, απαλλαγμένο από την όποια μεταφυσική, σταθερά ξαναγράφεται. Δηλαδή βελτιώνεται, διευρύνεται, αναθεωρείται. Το πιο μοντερνιστικό στοιχείο του  μαρξισμού είναι ο υπόρρητος, ανθρωπιστικός μεταμοντερνισμός του. Αυτό το σάρωμα της κάθε βεβαιότητας εξάλλου υποδηλώνει η διάσημη φράση από το κομμουνιστικό μανιφέστο: "Καθετί στέρεο και ακλόνητο το σαρώνει  ο άνεμος".

Το ραντεβού της αριστεράς με την ιστορία

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΔΟΥΖΙΝΑ

Δύο θέματα κυριαρχούν στην πρόσφατη συζήτηση για τη στρατηγική της Αριστεράς: η «αποτυχία» του ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές και, δεύτερον, το στρατηγικό δίλημμα πολιτικές συμμαχίες ή κοινωνικά κινήματα, ρεαλισμός ή σοσιαλισμός.

Ας τα πάρουμε με τη σειρά. Η θέση ότι ο ΣΥΡΙΖΑ  «έχασε» τις εκλογές, παρ’ ό,τι πήρε 4% πάνω από την ΝΔ, ήταν αρχικά η απεγνωσμένη επικοινωνιακή πολιτική της κυβέρνησης, το πιο γελοίο κομμάτι του περίφημου success story. Δώστε μου κι άλλες τέτοιες ήττες θα έλεγα. Aυτού του είδους το «χάσιμο» αποτελεί τον βασιλικό δρόμο για την τελική νίκη. Αλλά το επιχείρημα γίνεται πιο δύσκολο όταν προέρχεται από αριστερούς: το κίνημα δεν πάει καλά, ο κόσμος πήγε σπίτι του, οι αντιστάσεις δεν προχωρούν. Αυτά άκουγα, θυμάμαι, και πριν τρία χρόνια, την άνοιξη του 2011, και πέρσι τον χειμώνα. Το 2011 ήλθε το Σύνταγμα σαν θαύμα και άλλαξε το σκηνικό. Το πλήθος του 2011 έγινε κυρίαρχος λαός το 2012 υιοθέτησε τον ΣΥΡΙΖΑ και ψήφισε αριστερά. Πάλι τον δύσκολο χειμώνα του 2013 ακολούθησε η επιτυχία των ευρωεκλογών. Οι βιαστικοί πίστεψαν ότι η συνολική αλλαγή είναι πια ζήτημα μηνών. Θα μπορούσαμε να ονομάσουμε την άποψη αυτή «δημοκρατικό δρόμο για τα χειμερινά ανάκτορα». Αλλά δεν έχουμε πια Βαστίλλες και ανάκτορα που μπορούμε να καταλάβουμε με μια μεγαλειώδη επίθεση. Όμως η ελπίδα μιας θεαματικά γρήγορης αύξησης της εκλογικής επιρροής εμπνέεται από την ίδια λογική. Μια ακόμη προσπάθεια ριζοσπάστες, λοιπόν, να μαζέψουμε ψήφους ή να μους ﷽﷽﷽﷽﷽δρχγλαγχολία των προκα ωαγκελματικ at Routledge, Minnesota University Press, Bloomsbury, Edinburg University Press.verβγάλουμε τον κόσμο στους δρόμους και ο σοσιαλισμός έρχεται.

Απέτυχαν οι αντιστάσεις;

Μόνο που τα πράγματα δεν είναι έτσι. Οι δημοσκοπήσεις δεν αποτελούν επανάσταση και οι κινητοποιήσεις έχουν περιοδικότητα, αυξομειούμενη έκταση και μεταβαλλόμενη ένταση. Ο κόσμος που έχει χάσει σχεδόν 50% του εισοδήματός του δεν μπορεί να είναι συνέχεια στους δρόμους. Προτεραιότητα αποτελεί η επιβίωση και η δουλειά, αν υπάρνουν ﷽﷽﷽﷽﷽ρορεμονή τουτα έχουν Τ οι  για ies at Routledge, Minnesota University Press, Bloomsbury, Edinburg University Press.verχει, η οικογένεια, η φιλία, η διασκέδαση, τα ταπεινά και καθημερινά που κάνουν τη ζωή υποφερτή.  Ο κόσμος δεν μπορεί και δεν πρέπει να ζει ως επαγγελματικά στελέχη αριστεροντρωση ﷽﷽﷽ εργατικsity Press.verεπαγκελματικ at Routledge, Minnesota University Press, Bloomsbury, Edinburg University Press.verύ κόμματος. Ένας λαός που βρίσκεται συνεχώς σε πορείες και διαδηλώσεις έχει ιδεολογική καθαρότητα αλλά εξαιρετικά περιορισμένη ζωή, όπως δείχνουν πολλές συζητήσεις σε κομματικά έντυπα. Η ηγεμονία δεκαετιών δεν ανατρέπεται από στιγμιαία αγανάκτηση και μεμονωμένες ενέργειες, αλλά από την αργή, σταδιακή και γεμάτη πισωγυρίσματα αλλαγή πρακτικών ζωής.

Το ήθος της αριστεράς στην τέχνη

ΤΟΥ ΠΑΝΟΥ ΣΚΟΥΡΟΛΙΑΚΟΥ

Όταν διάβασα Μάρξ, κατάλαβα τα έργα μου

Μπέρτολτ Μπρεχτ

…πάντα με πράξεις γράφεται το ποίημα των καιρών

Γιάννης Ρίτσος

Η ίδια η ανθρωποκεντρική θεωρία της Αριστεράς όρισε, από την διατύπωσή της ακόμα, το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκε και αναπτύχθηκε η τέχνη που εμπνεύσθηκε από τα οράματά της και στήριξε ως ιδεολογικό–πολιτικό εργαλείο τον αγώνα της.

Αυτό ακριβώς το ανθρωποκεντρικό στοιχείο της μαρξιστικής θεωρίας για τον μετασχηματισμό της κοινωνίας προς όφελος της πλειοψηφίας των ανθρώπων, έδωσε πλεονέκτημα ηθικό στους δημιουργούς και τα έργα τέχνης τους. Η θέση του Τζοβάνι Σαρτόρι πως «Αριστερά είναι να κάνεις καλό στους άλλους, ενώ Δεξιά είναι να κάνεις καλό στον εαυτό σου», θα μπορούσε να πούμε πως αποτελεί την πυξίδα για τους δημιουργούς που συντάσσονται με τους αγώνες για κοινωνική αλλαγή με βάση τον μαρξισμό. Δημιουργούν λοιπόν, οι εμπνεόμενοι από το ήθος της Αριστεράς, έργα τέχνης που οπλίζουν την υπόθεση της αφύπνισης των συνειδήσεων και εμψυχώνουν τους ενταγμένους στον πολιτικό της χώρο για τους αγώνες που πρέπει να δώσουν. Η Αριστερά εργάζεται πάντα με στόχο την διαρκή σύνδεση της πολιτικής με την ηθική. Και έχει κατηγορηθεί για αυτό. Της καταλογίζουν πως λειτουργεί με κατάλοιπα θρησκευτικής πίστης και πολλές φορές την παραλληλίζουν με αιρέσεις και δόγματα. Δεν μπορούν να αποδεχθούν εκείνη την ηθική ανωτερότητα που εμπνέει την Αριστερά να αγωνίζεται και να προσφέρει ακόμα και στους κατηγόρους της και να δημιουργεί συνθήκες που ευεργετούν και εκείνα τα τμήματα των πολιτών που την πολεμούν.

Ριζοσπαστικός, ταξικός ανακαθορισμός του γενικού συμφέροντος

ΤΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Γιούλα Παπαδοπούλου, Battlefly collector, βίντεο 

Η έννοια του γενικού συμφέροντος είναι από τις πλέον αόριστες έννοιες. Η επίκλησή της καθορίζεται από τους επιδιωκόμενους στόχους όσων την επικαλούνται. Σε αυτό το πλαίσιο, το γενικό συμφέρον καθορίζεται από την ιδεολογική ηγεμονία. Αυτός ο καθορισμός, τώρα, γίνεται υπό την ηγεμονία του νεοφιλελευθερισμού.  Έτσι προκύπτει και η αιτίαση περί αριστερού λαϊκισμού προς όσους αντιμάχονται το διεφθαρμένο πολιτικό σύστημα και την ανδραποδώδη κυβέρνηση που το εξυπηρετεί. Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ έχουν χρέη που ξεπερνούν τα 250 εκ. Τα Μ.Μ.Ε. οφείλουν περίπου 3 δις, τα οποία θα κουρευτούν, ύστερα από τη σκανδαλώδη τροπολογία που επιτρέπει συγχωνεύσεις ομίλων. Ταυτοχρόνως, οι μαυραγορίτες των ΜΜΕ και οι κυβερνητικοί τους πάτρωνες αναθεματίζουν ό, τι είναι δημόσιο, αποκαλώντας το «ξεπερασμένο κρατισμό». Αυτοί  συντηρούνται με δημόσιο χρήμα και φιλοδωρούνται με κούρεμα χρεών ∙ όχι όμως και οι μικρές επιχειρήσεις.

***

Η ασκηθείσα πολιτική ουδέποτε θα τελεσφορούσε σε συνθήκες δημοκρατίας. Έτσι, επήλθε η παράκαμψη του Συντάγματος, αλλά και δικαιοκρατικών αρχών. Το Μνημόνιο λειτούργησε ως «παρασύνταγμα».  Με την επίκληση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης, η δημοκρατική νομιμοποίηση κατέστη περιττή και το κοινοβούλιο εξέπεσε σε όργανο ταχείας διεκπεραίωσης εκτάκτων μέτρων. Πλέον, η πολιτική των Μνημονίων αποτελεί τη νέα κανονικότητα. Παγιώνεται η κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Αυτή είναι η κυβερνητική σταθερότητα του ακροδεξιού πυρήνα της Ν.Δ. Σταθεροποιείται η κατάργηση των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας και η κατάρρευση του Εργατικού Δικαίου. Έχουν, πια, προκύψει δύο ζώνες νομιμότητας: το Σύνταγμα και το καθεστώς των εκτάκτων μέτρων, που εδραιώνονται. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης είναι νέα τάξη πραγμάτων. Καθιδρύεται, δίπλα στο Σύνταγμα, ένα απροσπέλαστο πεδίο μη δημοκρατικής «νομιμότητας», με ρυθμίσεις εκτάκτου ανάγκης, στο οποίο οι συνταγματικές αρχές εξασθενούν. Είναι διαρκές «παρασύνταγμα». Η αρχή της λαϊκής κυριαρχίας υπέστη ολετήριο πλήγμα.

Η κρίση και η ανατροπή ως μεταχθές και ως προαύριο

ΤΟΥ ΣΑΒΒΑ ΜΙΧΑΗΛ

 

Μαρία- Ανδρομάχη Χατζηνικολάου, Γυμνή ζωή, Οπτικοακουστική εγκατάσταση

Η Ποίηση μπορεί να συνυφαίνεται με την επιστήμη. Ο Μαρξ έδειξε στο έργο του ότι η Ποίηση δεν περιορίζεται καθόλου στην διακόσμηση του επιστημονικού λόγου αλλά έχει και ευριστική αξία. Στις κορυφώσεις της, μπορεί να διασταυρωθεί με κομβικά σημεία της θεωρητικής αναζήτησης και να ανοίξει απροσδόκητους δρόμους προς την αλήθεια.[1]

Από αυτή την σκοπιά, στο αφιέρωμα Η επιστροφή της Αριστεράς των Αναγνώσεων της κυριακάτικης Αυγής, ανάμεσα στα οδηγά σημεία που προτάσσονται των άρθρων, προσφυώς έχει συμπεριληφθεί κι ο μέγας ποιητής Νικόλαος Κάλας, με τον περίφημο στίχο του για “το μεταχθές και το προαύριο” σαν μια γραμμή διερεύνησης του εκρηκτικού όσο και δυσανάγνωστου σήμερα.

Ο στίχος, όντως, δίνει ένα νήμα. Για να το ξετυλίξουμε, όμως, χωρίς να το μπερδέψουμε στο κουβάρι ή να το κόψουμε, καλό είναι να δούμε συνολικά το ποίημα[2] και τα ιστορικά του συμφραζόμενα.

Ο Κάλας το γράφει το 1982, λίγα χρόνια πριν πεθάνει, μετά από μια τραυματική επίσκεψη στο Παρίσι, όπου συναντάει την χήρα του Αντρέ Μπρετόν Ελίζα και μερικούς από τους παλιούς του συντρόφους των ηρωικών καιρών του υπερρεαλισμού και της στράτευσής του “στην υπηρεσία της σοσιαλιστικής επανάστασης”. Ο ίδιος παραμένει αμετανόητος υπερρεαλιστής, με ανοιχτά πάντα τα ανήσυχα μάτια του σε καθετί το νέο, όπως παραμένει κι αμετανόητος αδογμάτιστος τροτσκιστής μέχρι θανάτου.[3] Όπως γράφει προκλητικά: “ακολουθώ το παρελθόν που πάει μπροστά μου”.[4] Σαν ποιητής και μαρξιστής αρνείται κάθε γραμμική αντίληψη του ιστορικού χρόνου.

Εν ονόματι του γενικού συμφέροντος

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΣΤΑΜΑΤΗ

Franz W. Seiwert, Revolution, 1923

Τι πρωτίστως οφείλει να υπερμάχεται η Αριστερά ως ζωντανός πολιτικός οργανισμός; Εάν το ερώτημα τεθεί σ’ αυτό το επίπεδο αφαίρεσης, τότε γίνεται φανερό ότι το ζήτημα ενέχει αξία διαχρονική. Υπερβαίνει την ιδιαιτερότητα αυτής ή εκείνης της ιστορικής συγκυρίας. Η απόκριση στο ερώτημα τούτο συνάπτεται με το λόγο ύπαρξης της ίδιας της Αριστεράς, σε επίπεδο πολιτικό και όχι μόνον.

Εντούτοις, η αντιμετώπισή του καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική στις σπάνιες εκείνες περιπτώσεις, στις οποίες η Αριστερά διεκδικεί με σοβαρές πιθανότητες το πηδάλιο της εξουσίας σε κοινοβουλευτική δημοκρατία. Καθόλου συμπτωματικά, σε παρόμοια περίσταση η πολιτική γλώσσα της Αριστεράς δείχνει να ομιλεί με ακόμη μεγαλύτερη ένταση από τη σκοπιά γενικών συμφερόντων της κοινωνίας. Εκτιμώ ότι τούτο κατ’ αρχήν είναι όχι απλώς θεμιτό, αλλά επιθυμητό κι επιβεβλημένο.

Για τι είδους συμφέροντα μιλάμε;

Η Αριστερά είναι γενικώς προγραμματικά ταγμένη να προασπίζει συμφέροντα των υπεξούσιων κοινωνικών τάξεων, κυρίως απέναντι στην κυρίαρχη αστική τάξη και την αντίστοιχη μορφή Κράτους. Ωστόσο, από αυτό το σημείο και πέρα ξεπηδά μια σειρά ερωτημάτων, που δεν επιτρέπεται να μένουν αναπάντητα.

Ποια είναι η φύση αυτών των «συμφερόντων»; Εάν αυτά αφορούν σε κάποιο τμήμα της κοινωνίας ταξικά προσδιορισμένο, τότε είναι σώνει και καλά ειδικά συμφέροντα; Η αναγκαία ταξική μεροληπτικότητα της Αριστεράς μπορεί να είναι συμβατή με την έννοια γενικών συμφερόντων της κοινωνίας ή μήπως πρόκειται για αντιφατική τοποθέτηση; Περαιτέρω, πώς θα μπορούσε άραγε να καταστεί ηγεμονικό ένα πρόταγμα για σοσιαλισμό με ελευθερία και δημοκρατία; Και πώς το πρόταγμα αυτό προσήκει να εξειδικεύεται χάρη στην ικανότητα κρίσης ιστορικά δρώντων υποκειμένων μέσα σε αντίξοες συνθήκες, οι οποίες έχουν παγιωθεί με τρόπο ετερόνομο κι εκμεταλλευτικό εις βάρος της μεγάλης πλειονότητας της κοινωνίας;

Προεισαγωγικά, ας υπενθυμισθεί μια θεμελιώδης διάκριση στην επιστημονική σκέψη και τη φιλοσοφία. Καλούμαστε να συνεξετάσουμε αυτό που όντως υπάρχει και γίνεται στην κοινωνική πραγματικότητα με το θέμα τι δέον να γίνει, ώστε να φέξει η ελπίδα για κάτι καλύτερο. Αλλά οι στρατηγικού χαρακτήρα δεσμεύσεις κατά κάποιον τρόπο ξεπροβάλλουν από τον ορίζοντα του μέλλοντος. Δηλαδή ως κάτι που δεν έχει συντελεσθεί ακόμη, για το οποίο όμως υπάρχουν πολύ σοβαροί λόγοι να δεσμευόμαστε ήδη από τώρα, προκειμένου να πραγματωθεί. Στην Ελλάδα, στην Ευρώπη, σε όλη την οικουμένη.

Αριστερά, θεωρία, δικαιώματα

ΤΟΥ ΣΤΕΡΓΙΟΥ ΜΗΤΑ

 

Λουόμενες, Ξυλογραφία, 42 x 53,5 εκ., Ιδιωτική συλλογή

Συχνά με επιδεικτική περίσκεψη, άλλοτε με αληθή αγανάκτηση, κοινότοπα πάντως τα δικαιώματα αντιμετωπίζονται ως κενά χαρτιά, άσαρκες διακηρύξεις. Η κριτική αυτή είναι τόσο κλασική όσο κι επίκαιρη. Αλλά το ερώτημα που η αριστερά αρνείται επίμονα να θέσει στον εαυτό της είναι αν η κριτική αυτή ενέχει για την ίδια εργαλειακό χαρακτήρα ή κομίζει μια αυτοτελή αξιακή τοποθέτηση.

Ενίοτε, η αριστερά μοιάζει να αντιμετωπίζει τα δικαιώματα ως αναλώσιμο έλαιο για τον κινητήρα της πολιτικής μηχανής. Άλλες, πιο «προωθημένες-ριζοσπαστικές» εκδοχές της, στέργουν πολύ πιο πρόθυμα να κάνουν αποκλειστικά λόγο για δικαιώματα των «έτερων», των «αποκλεισμένων» ή «αποκλινόντων», ενδεχομένως χωρίς να συνειδητοποιούν ότι έτσι είτε α. προκρίνουν την αξία του καθολικού δικαιώματος είτε β. αλλιώς αντιφάσκουν. 

Ο λόγος της αριστερής κριτικής ομιλεί μεν επιδέξια τη γλώσσα των δικαιωμάτων σε σειρά ολόκληρη πεδίων (βλ. δημόσια αγαθά, ατομικές-συλλογικές ελευθερίες, περιβάλλον, μεταναστευτική πολιτική κ.ά.), ενώ από την άλλη σπεύδει να αγκαλιάσει κάθε –νεόκοπο ή παραδομένο– επιχείρημα υποψίας: πότε καταγγέλοντάς τα, με «προσήλωση στις ρίζες», ως ιδεολογήματα ή προσόψεις ταξικής βίας, πότε απομυθεύοντάς τα, με «δίψα νεοφώτιστου», ως εργαλεία «κανονικότητας», «βιοπολιτικής πειθάρχησης» κοκ. Η απορία επιστρέφει· και δεν είναι, ασφαλώς, περί του αν η αριστερά ασκεί «κριτική στο σύστημα», αλλά αν το κάνει από τη σκοπιά των δικαιωμάτων. 

Μια νέα ώθηση στην "επιστροφή"

ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥ

 

Αντώνης Πίττας, Χωρίς τίτλο (010), ξύλο και μολύβι

Το 1989  θεωρήθηκε από τους νεοφιλελεύθερους ως η αρχή του "τέλους της ιστορίας", δηλαδή του τέλους των μεγάλων κοινωνικών συγκρούσεων, των κλασσικών πολιτικών και ιδεολογικών διαιρέσεων, άρα και του τέλους της αριστεράς.

Είκοσιπέντε χρόνια μετά, η αριστερά έχει "επιστρέψει" σε μια χώρα της Ευρώπης, ως πρωταγωνιστική δύναμη. Η διαπίστωση αφορά φυσικά τον ΣΥΡΙΖΑ στην Ελλάδα της κρίσης και τη ραγδαία πολιτική του ισχυροποίηση που τον έχει οδηγήσει στο κατώφλι της κυβερνητικής εξουσίας. Μόνο η πολιτική τύφλωση και η ιδεολογική εμπάθεια επιχείρησαν να υποβαθμίσουν το γεγονός στο επίπεδο ενός στιγμιαίου "λάθους" της ιστορίας το οποίο θα διορθωνόταν  σύντομα. Η πρόβλεψη δεν μοιάζει να επαληθεύεται.

Πως ερμηνεύεται αυτή η "επιστροφή"; Ποιές κοινωνικές τάσεις και διεργασίες, ποιές πολιτικές κινήσεις συναντήθηκαν για να την πραγματοποιήσουν; Ποιό είναι το βάθος και η οργανικότητά της; Τί θα μπορούσαν να κάνουν όσοι συμμετέχουν ή συμπορεύονται με το εγχείρημα, ώστε να σταθεροποιηθεί η κοινωνική της αγκύρωση, η ιδεολογική και προγραμματική της εμβέλεια, η θεωρητική της θεμελίωση;

Η Αριστερά και το κοινωνικό ζήτημα σήμερα

Παγκόσμια κυριαρχία του απόλυτου νεοφιλελευθερισμού

Του ΑΛΕΞΗ ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ο γενικευμένος καπιταλισμός του απόλυτου νεοφιλελευθερισμού, που ξεκίνησε από την απελευθέρωση των συντελεστών της παραγωγής και τη συσσώρευση του κεφαλαίου, διαρρηγνύοντας τα εθνικά σύνορα και τους ρυθμιστικούς και προστατευτικούς κανόνες, -για να ακολουθήσει η συστηματική απορρύθμιση από τα ισχυρά κράτη, τις Περιφερειακές Ολοκληρώσεις και τους Διεθνείς Οργανισμούς-, έχει κυριαρχήσει στον κόσμο. Ούτε ψυχορραγεί, ούτε απειλείται, ούτε κινδυνεύει. Ο τρόπος αντιμετώπισης της καπιταλιστικής κρίσης και της κρίσης κερδών του λιμνάζοντος κεφαλαίου που διανύουμε, οδήγησε στην απόλυτη χρηματιστικοποίηση και «κηδεμονία» της παραγωγικής δραστηριότητας. 
Η ορμητική είσοδος του Κ.Κ. της Κίνας στον νεοφιλελεύθερο καπιταλιστικό τρόπο ανάπτυξης και η σταθερή μετεξέλιξη της ΕΕ σε εξουσιαστική τεχνοδομή επιβολής τής απόλυτης κυριαρχίας του μονοπωλιακού κεφαλαίου (υπό την κηδεμονία του γερμανικού πολιτικο-οικονομικού επεκτατισμού), ματαίωσαν τις ελπίδες των ευρωπαϊκών λαών για εναλλακτική οικονομική και κοινωνική οργάνωση, μετά την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Ο καπιταλισμός «κινεζικού τύπου» και η εξομοίωση της ανεξάντλητης ανθρώπινης εργατικής δύναμης με «καύσιμη ύλη», καθώς και η μετατόπιση του κύριου όγκου των παραγωγικών δραστηριοτήτων των υπερεθνικών κολοσσών στον αναπτυσσόμενο κόσμο, επισείεται ως φόβητρο για την απομείωση των μισθών, την κατάργηση των συλλογικών κατακτήσεων, τη διάλυση του Κοινωνικού Κράτους.

Ζητούμενα και αντιφάσεις του αριστερού λόγου

ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ

Δύο από τα πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Αριστερά σχετικά με τη διατύπωση απόψεων είναι τα εξής. Το πρώτο αφορά την πολυτέλεια πολλών και διαφορετικών προτάσεων. Αυτό, που εκ πρώτοις όψεως φαίνεται διαλυτικό, στο βάθος είναι θετικό. Οφείλεται στο ότι η Αριστερά κινείται στην περιοχή της δυνατότητας και αντιμετωπίζει πολλές εναλλακτικές προοπτικές, ενώ αντίθετα, η Δεξιά, που εξουσιάζει και διαχειρίζεται την κοινωνική πραγματικότητα, παρουσιάζεται πιο ρεαλιστική. Συνεπώς, εκτός από τη δημοκρατικότητα, η πολυμορφία των απόψεων προσφέρει ένα πλούτο ιδεών που, μέσα από τη δοκιμασία τους στην πορεία των αγώνων, θα προκύψει η διαλεκτική σύνθεσή τους. Υπό την προϋπόθεση, πάντα, ότι πρέπει να θεωρούνται σχετικές, και άρα πως τελικά θα αναθεωρηθούν διαμέσου του διαλόγου και της πάλης.                                                                        

Το δεύτερο πρόβλημα είναι σε ποιο βαθμό οι απόψεις μας έχουν αντιστοιχία με την κοινωνική πραγματικότητα. Πρέπει να ομολογήσουμε ότι, σήμερα, οι άνθρωποι της Αριστεράς έχουν τη μικρότερη από κάθε άλλη φορά ενημέρωση για το τι συμβαίνει με τον καπιταλισμό. Έχει πραγματοποιηθεί μια τέτοια ραγδαία ανατροπή στον κόσμο, ώστε πρέπει να αλλάξουμε τα κριτήριά μας για να τον κατανοήσουμε. Οι αμηχανίες της συνδέονται στενά μ’ αυτό. Για ένα τόσο μεγάλο ζήτημα, στο μικρό χώρο ενός σημειώματος δεν μπορούμε παρά να θίξουμε τα κύρια σημεία. Εξάλλου, η γενική εικόνα θα προκύψει από τη συμμετοχή πολλών σχολιαστών.

Ο κοινωνικός ριζοσπαστισμός

ΤΟΥ ΚΩΣΤΑ ΒΕΡΓΟΠΟΥΛΟΥ

Από τη σειρά Μουσείο Αυτοεκτίμησης της εξουσίας #2, 2008-2014

Είναι ριζοσπαστική η εποχή μας; Τι είναι ριζοσπαστικό και τι συντηρητικό στις μέρες μας; O Μαρξ ορίζει ως ριζοσπαστικό ό,τι συλλαμβάνει τα φαινόμενα «από την ρίζα τους». Σε κάθε εποχή, ριζοσπαστικό είναι αυτό που αλλάζει τους όρους λειτουργίας της κοινωνίας, ανατοποθετώντας σε νέα βάση το κοινωνικό παιχνίδι. Τον Μάη του ’68, ριζοσπαστική αναδείχθηκε η υπόμνηση του ότι ο άνθρωπος δεν είναι μόνον ένα ποσοτικό μέγεθος, ενσωματώσιμο από τον καπιταλισμό, αλλά έχει επίσης κρίσιμες ζωτικής σημασίας ανάγκες: την ποιότητα ζωής, την απελευθέρωση από την αλλοτρίωση. Ο άνθρωπος και οι κοινωνίες έχουν αναφαίρετο δικαίωμα να αναζητούν τον εαυτόν τους, να τον δημιουργούν και να τον βρίσκουν. Ριζοσπαστικοί άνθρωποι, μέχρι και εκκεντρικοί καλλιτέχνες και διανοούμενοι, υπάρχουν σε κάθε εποχή. Υπάρχουν ακόμη ανά πάσα στιγμή και αδιαλείπτως ομάδες ανθρώπων, πρωτοπορίες, είτε πραγματικές είτε κατά φαντασίαν. Όμως, ο κοινωνικός και λαϊκός ριζοσπαστισμός αποτελεί κάτι διακριτό, συνιστά κοινωνικό φαινόμενο με περιοδικότητα που ακολουθεί την κίνηση της ιστορίας. Υπάρχουν στην ιστορία στιγμές υψηλής έντασης και κοινωνικής επιτάχυνσης, όπως επίσης στιγμές επιβράδυνσης, ύφεσης και χαλάρωσης. Ο λαϊκός ριζοσπαστισμός προκύπτει πάντα με αναπάντεχο τρόπο, αναβλύζει από εκεί που δεν αναμένεται. Όταν όλοι οι δρόμοι κλείνουν και το κατεστημένο αισθάνεται ασφαλές, τότε η κοινωνική δυσφορία ξεπροβάλλει από τις πιο απροσδόκητες ατραπούς και με σημαία τις πιο απρόβλεπτες διεκδικήσεις. Κάθε φορά που η κερδοφορία του χρήματος πιστεύει ότι σταθεροποιείται και εξασφαλίζεται, η κοινωνική έκρηξη επισπεύδεται. Οι υψηλές χρηματικές αποδόσεις δεν ήσαν ποτέ καλός οιωνός για το μέλλον και την ικανότητα αναπαραγωγής του συστήματος που τις εξασφάλιζε. Όσο ενισχύεται η αυτοπεποίθηση του μεγάλου χρήματος, τόσο περισσότερο ασύδοτο αυτό αποβαίνει, εκτίθεται σε υπερβολές, με συνέπεια η «σταθεροποίηση» του να επαυξάνει την κοινωνική δυστυχία. Από την φύση του, ο άγριος και αρπακτικός πλουτισμός εκτρέφει κοινωνική απόγνωση και έκρηξη.